Debaty sejmoweXI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania obrony cywilnej i spraw obronnych po wprowadzeniu reformy administracyjnej państwa

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji nr 1812 posła na Sejm RP pana Grzegorza Kurczuka w sprawie funkcjonowania obrony cywilnej i spraw obronnych, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w porozumieniu z ministrem obrony narodowej, uprzejmie informuję, iż sprawy z zakresu obrony cywilnej i spraw obronnych po wprowadzeniu reformy administracyjnej państwa nie pozostały na marginesie wdrażanych przemian.    Ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, o administracji rządowej w województwie oraz o samorządzie powiatowym (DzU nr 91, poz. 576, 577 oraz 578), jako ustawy ustrojowe, nakładają na organy samorządu województwa oraz powiat zadania z zakresu obronności i ochrony ludności. Określają ponadto w sposób jednoznaczny jednoosobową odpowiedzialność wojewody, sprawującego władzę administracji ogólnej, za wykonywanie polityki rządu na obszarze województwa w zakresie zapewnienia współdziałania wszystkich jednostek organizacyjnych administracji rządowej i samorządowej, działających na obszarze województwa. Wojewoda kieruje ich działalnością w zakresie zapobiegania zagrożeniu życia, zdrowia lub mienia oraz zagrożeniom środowiska, bezpieczeństwa państwa i utrzymania porządku publicznego, zapobiegania klęskom żywiołowym i innym nadzwyczajnym zagrożeniom oraz zwalczania i usuwania ich skutków, a także wykonywania i koordynacji zadań w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa, wynikających z odrębnych ustaw.    Dnia 26 maja 1998 r. Rada Ministrów przyjęła i skierowała do Sejmu projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. - DzU nr 4 z 1992 r., poz. 16 z późn. zm.) oraz o zmianie niektórych ustaw. W projekcie tym znalazła wyraz nowa koncepcja obrony cywilnej. Projekt ustawy czynił szefa Obrony Cywilnej Kraju centralnym organem administracji, właściwym w sprawach organizacji systemu zarządzania kryzysowego. Przewidywał także utworzenie Powszechnego Systemu Ochrony Cywilnej Ludności, w skład którego miały wejść organy administracji rządowej i samorządu terytorialnego, profesjonalne służby ratownicze, organizacje pozarządowe, działające na rzecz ratownictwa i ochrony ludności oraz wolontariusze. Planowano również - jako wsparcie dla wymienionego systemu - utworzenie Korpusu Ochrony Cywilnej, w którym odbywana byłaby zasadnicza służba w systemie skoszarowanym. Miałby powstać jeden tego typu oddział ratowniczy w każdym województwie, który podlegałby wojewodzie - szefowi obrony cywilnej województwa. Jesienią 1998 r., w drodze autopoprawki, dostosowano wspomniany projekt do wymogów reformy administracyjnej państwa. Pewne fragmenty przedstawionych powyżej propozycji zostały uwzględnione w zmianach ustaw, które uchwalił Sejm RP w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa. Ponadto do projektu ustawy opracowano 8 projektów aktów prawnych wykonawczych w randze rozporządzeń.    Zgodnie z art. 92 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (DzU nr 133, poz. 872 z późn. zm.), do czasu przyjęcia odrębnych uregulowań, zarząd powiatu został zobligowany do wykonywania zadań wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 16 cyt. ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, przy pomocy powiatowego centrum zarządzania kryzysowego, wchodzącego w skład starostwa powiatowego.    Faktem jest, iż w obecnym stanie prawnym odczuwa się brak definicji stanu kryzysowego i procedur postępowania w takich sytuacjach. Trwają jednak prace nad projektem ustawy o gotowości cywilnej i zarządzaniu kryzysowym. W opracowywanym akcie prawnym planowane jest uregulowanie m.in. spraw dotyczących odpowiedzialności, kompetencji i sposobów finansowania podmiotów, którym powierzono zarządzanie kryzysowe na poszczególnych szczeblach administracji rządowej i samorządowej. Funkcjonowanie systemu wczesnego ostrzegania oraz systemu wykrywania i alarmowania znajduje się obecnie w fazie reorganizacji, w związku z tworzeniem centrów zarządzania kryzysowego, obejmujących wszystkie poziomy administracji.    Sygnalizowana przez pana posła potrzeba stworzenia zawodowych służb ratowniczych jako formacji obrony cywilnej nie znajduje ekonomicznego ani logicznego uzasadnienia. Jednostki organizacyjne obrony cywilnej, jakimi są formacje obrony cywilnej, tworzone są na potrzeby największego kryzysu - wojny - do wsparcia działań sił profesjonalnych, przy czym organy tworzące formacje OC mają możliwość ich wykorzystania w czasie występowania klęsk żywiołowych. Tego typu decyzje były podejmowane podczas powodzi w 1997 r.    Nie można zgodzić się z opinią wyrażoną przez pana posła, iż doświadczenia powodzi, która miała miejsce na terenach zachodniej Polski w 1997 r., wykazały niedostateczne przygotowanie służb ratowniczych w sytuacjach nadzwyczajnych zagrożeń. Należy zauważyć, iż ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (DzU nr 88, poz. 400 z późn. zm.) nakłada na Państwową Straż Pożarną zadania w zakresie walki z pożarami, klęskami żywiołowymi i innymi miejscowymi zagrożeniami. Określa również obowiązki odnośnie do organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego, między innymi w zakresie walki z pożarami lub innymi klęskami żywiołowymi. Realizując powyższe zadania, Państwowa Straż Pożarna, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym zawartym w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (DzU nr 81, poz. 351 z późn. zm.), w oparciu o własne jednostki organizacyjne, jednostki ochotniczych straży pożarnych, uruchomiła z dniem 1 stycznia 1995 r. funkcjonowanie krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego. Realizując ustawowe zadania, krajowy system ratowniczo-gaśniczy wspomagał usuwanie skutków wielu zdarzeń, w tym przeszedł pozytywnie trudną próbę związaną z prowadzeniem działań ratowniczych podczas powodzi w 1997 r. Działania Państwowej Straży Pożarnej, jako organizatora omawianego systemu, związane z przeciwdziałaniem oraz usuwaniem skutków powodzi uzyskały pozytywną ocenę społeczeństwa, Najwyższej Izby Kontroli oraz organizacji międzynarodowych. Nowelizacja ustaw o ochronie przeciwpożarowej i Państwowej Straży Pożarnej wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (DzU nr 106, poz. 668) daje nowe możliwości funkcjonowania krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego na wszystkich szczeblach zasadniczego podziału terytorialnego kraju, a także reguluje kwestie kierowania i koordynacji działań ratowniczych. Nieustannie prowadzone są prace w zakresie doskonalenia zasad oraz sprawności funkcjonowania wspomnianego systemu w warunkach określonych reformą administracyjną państwa.    Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, iż w ostatnich latach w omawianej materii niewiele się zmieniło. Doświadczenia ostatnich kryzysów doprowadziły do podjęcia wielu przedsięwzięć, a w szczególności:    - złożono w Sejmie RP projekt ustawy o stanie klęski żywiołowej;    - decyzją nr 395 ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 26 listopada 1998 r. zmieniającą decyzję w sprawie utworzenia urzędu Szefa OCK utworzono Urząd Zarządzania Kryzysowego i Ochrony Ludności, w ramach którego działa Centrum Zarządzania Kryzysowego, wypełniające zadania centrum rządowego;    - zarządzeniem nr 27 prezesa Rady Ministrów z dnia 15 kwietnia 1998 r. powołano stały Komitet Rady Ministrów ds. Zarządzania w Sytuacjach Kryzysowych, natomiast decyzją ministra spraw wewnętrznych i administracji nr 119 z dnia 21 kwietnia 1999 r. - Zespół Reagowania Kryzysowego Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Obsługiwały one m.in. kryzysy krajowe oraz działania związane z pomocą humanitarną dla ludności Ukrainy i Kosowa;    - w województwach powołano i utworzono wydziały zarządzania kryzysowego, ochrony ludności i spraw obronnych, w skład których weszły centra zarządzania kryzysowego województw;    - przeprowadzono szkolenie wojewodów i starostów w zakresie zarządzania kryzysowego;    - rozpoczęto opracowywanie, według standardów europejskich, wojewódzkich planów reagowania kryzysowego, które obejmować będą etapy zapobiegania, przygotowania (gotowości), reagowania i odbudowy.    Ponadto uprzejmie informuję, że obecnie prowadzone są prace związane z organizacją systemu łączności na potrzeby zarządzania państwem w czasie pokoju i wojny. W ramach tego systemu przewiduje się - oprócz wykorzystania systemu łączności przewodowej Ministerstwa Łączności, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministerstwa Obrony Narodowej - utworzenie dublującego systemu łączności radiowej. System ten zapewniałby łączność pomiędzy centrami zarządzania kryzysowego oraz służbami ratowniczymi.    Problem rezerw mobilizacyjnych rozpatrywany jest przez ministrów odpowiedzialnych za ich tworzenie. Koszty tworzenia i utrzymywania rezerw pokrywane są ze środków administracji rządowej. Stan finansów państwa na etapie reformy administracyjnej może stwarzać pewne przejściowe problemy, jednak zadania sojusznicze, wynikające z przystąpienia do NATO, obligują nas do utrzymywania rezerw, a nawet ich zwiększenia. Przy Komitecie Spraw Obronnych Rady Ministrów utworzono zespół ekspertów, którego zadaniem jest opracowanie nowych zasad i sposobów tworzenia i utrzymywania rezerw państwowych.    Reasumując pragnę zaznaczyć, iż podjęto wiele przedsięwzięć organizacyjnych w zakresie obronności i bezpieczeństwa państwa. Stosownie do harmonogramu pracy Rady Ministrów - zgodnie z informacjami przekazanymi z Ministerstwa Obrony Narodowej - w ramach regulacji prawnych normujących system obronności i bezpieczeństwa państwa przygotowane mają być trzy odrębne ustawy: o kompetencjach organów administracji publicznej w zakresie obronności, o powinnościach obronnych (projekt ten znajduje się obecnie po pierwszej rundzie uzgodnień międzyresortowych) oraz o obronie cywilnej.    Mam nadzieję, iż powyższe wyjaśnienia zostaną przez pana posła uznane za wyczerpujące.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Wojciech Brochwicz    Warszawa, dnia 1 lipca 1999 r.