Debaty sejmoweXI Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie poparcia rządu dla uchwalenia projektu ustawy o Karcie Polaka, z ewentualnym zastosowaniem vacatio legis dla tych przepisów, których wprowadzenie pociąga za sobą skutki finansowe uwzględnione w projekcie budże

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na otrzymaną pismem nr SPS-0202-5345/01 w dniu 29 stycznia 2001 r. interpelację pana poła Zbigniewa Szymańskiego w sprawie poparcia rządu dla uchwalenia projektu ustawy o Karcie Polaka, wyjaśniam, co następuje.    Rozumiejąc szczytne motywacje oraz głęboko emocjonalny stosunek pana posła Zbigniewa Szymańskiego do przedstawionych problemów, nie jednak zgodzić się z częścią jego opinii, a zwłaszcza z tezą, że państwo polskie do tego stopnia nie wypełnia swych obowiązków wobec rozsianych po świecie Polaków, iż niektórzy z nich ˝...pytają: Czy Polska naprawdę istnieje...?˝ Nie twierdzę, że podejmowane przez państwo polskie działania są w pełni wystarczające - zawsze bowiem chciałoby się działać lepiej i pełniej - ale realnie na rzecz spoglądając, trudno zignorować dokonania minionego dziesięciolecia we wspieraniu mniejszości polskich za granicą oraz budowaniu nowych partnerskich stosunków z Polonią i Polakami poza granicami kraju. Przede wszystkim doprowadzono do stworzenia korzystnych międzypaństwowych uregulowań prawnych (opartych na ogólnie przyjętych normach międzynarodowych) zapewniających mniejszościom polskim należny im status w państwach zamieszkania. Ich interesy uwzględnione zostały w wynegocjowanych i przyjętych traktatach o przyjaznej współpracy i dobrym sąsiedztwie, jakie Polska zawarła ze wszystkimi swoimi sąsiadami, a także między innymi z Łotwą, Estonią, Gruzją. W ustalaniu kalendarza prac nad traktatami z kolejnymi państwami priorytetowo traktowano państwa zamieszkane przez liczne mniejszości polskie. Strukturą realizującą w dużej mierze konkretne zadania z zakresu polityki polonijnej RP, a zarazem stojącą na straży przestrzegania praw mniejszości polskich są placówki dyplomatyczno-konsularne za granicą. Po 1989 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaczęło rozszerzać ich sieć, dostosowując ją do nowych potrzeb politycznych, wśród których istotne znaczenie miały i mają względy polonijne. W ciągu ostatniego dziesięciolecia uruchomiono placówki, m.in. w Grodnie, Brześciu, Ałmaty, Kiszyniowie, Lwowie, Charkowie, Taszkiencie, Tbilisi, Baku.    Rząd RP, w ramach wydzielonych funduszy budżetowych, świadczy konkretną pomoc środowiskom polskim, wspierając polskojęzyczne szkoły, przedszkola, biblioteki, domy kultury, zespoły artystyczne, udzielając pomocy charytatywnej, umożliwiając polskiej młodzieży ze Wschodu wyjazdy na studia, kolonie, obozy i kursy w Polsce oraz nauczycieli polonijnych na kursy doskonalące w kraju. Wśród środowisk polskich, szczególnie w państwach powstałych w wyniku rozpadu ZSRR, pracują, na zasadach określonych w umowach międzyresortowych, nauczyciele z RP. Strona polska zabiega o włączenie tworzącego się szkolnictwa polskojęzycznego w państwowe systemy oświatowe. Pragnę także zwrócić uwagę na znaczne sumy wydatkowane każdego roku z budżetu państwa i dystrybuowane głównie do najbardziej potrzebujących Polaków na Wschodzie za pośrednictwem Senatu RP, Stowarzyszenia ˝Wspólnota Polska˝ oraz innych organizacji i fundacji. Do tych mających materialny wymiar świadczeń trzeba doliczyć działalność Telewizji Polonia niosącej na coraz większe obszary świata najświeższą informację o Polsce i możliwość kontaktu z jej kulturą oraz żywym językiem polskim. Sumując tylko wymienione tu świadczenia i działania - a nie jest to oczywiście pełna ich lista - trudno zaakceptować tezę o rzekomym braku zainteresowania Polski problemami Polonii i Polaków za granicą. Jest ona bowiem krzywdząca nie tylko dla rządu polskiego, ale także dla Sejmu i Senatu RP, których przedstawiciele przywiązują tak duże znaczenie do stosunków z osobami pochodzenia polskiego, mieszkającym poza krajem.    Odpowiadając na pytania pana posła Zbigniewa Szymańskiego, chciałbym poinformować, iż:    1. Rząd dokonał wyliczeń szacunkowych kosztów wprowadzenia w życie ustawy o Karcie Polaka na prośbę sejmowych Komisji Spraw Zagranicznych i Administracji oraz Łączności z Polakami za Granicą. Na obecnym etapie prac legislacyjnych nieznany pozostaje jednak ostateczny kształt projektu ustawy, co powoduje, że niemożliwe jest przedstawienie w tej kwestii stanowiska rządu. Rada Ministrów po zakończeniu prac połączonych komisji przystąpi niezwłocznie do opracowania stanowiska wobec projektu ustawy o Karcie Polaka.    2. Uchwalenie ustawy Karta Polaka z zastosowaniem vacatio legis dla tych przepisów, których wprowadzenie pociąga za sobą skutki finansowe w projekcie budżetu państwa na 2001 r. nie wydaje się możliwe. Praktycznie bowiem wszystkie propozycje projektu ustawy niosą skutki finansowe dla budżetu państwa, począwszy od procedury stwierdzania polskiego pochodzenia, wymagającej znacznego wzmocnienia obsady w konsulatach, przeszkolenia pracowników, aż po drukowanie i dystrybucję Karty Polaka. Co więcej, sedno dobroczynnych skutków tej ustawy zawarte jest właśnie w nadawanych osobom polskiego pochodzenia przywilejach. Należy się więc obawiać, że wyodrębnienie i zawieszenie wejścia w życie tych przepisów, które rodzą skutki finansowe, dałoby ustawę w wersji szczątkowej, która z pewnością nie zadowoliłaby ani jej twórców, ani Polonii.    3. Nie wydaje się również możliwe powierzenie realizacji przepisów ustawy o Karcie Polaka konsulom honorowym RP. Sprawy Polonii i Polaków za granicą, ze względu na ich rangę, pozostają bowiem domeną przedstawicielstw zawodowych. Praktyka potwierdziła, że model taki gwarantuje właściwą realizację zadań z zakresu stosunków z Polonią. Zasadniczym zadaniem konsulów honorowych jest natomiast promocja Polski oraz pomoc urzędom konsularnym w sprawowaniu opieki konsularnej nad obywatelami RP. Należy także zauważyć, że w krajach powstałych po rozpadzie byłego ZSRR, gdzie wydawanie Karty Polaka byłoby najbardziej masowe, Polska nie posiada żadnego konsulatu kierowanego przez konsula honorowego.    Z wyrazami szacunku    Minister    Władysław Bartoszewski    Warszawa, dnia 14 lutego 2001 r.